Trong hệ thống nghi lễ của Lễ hội Đền Hai Bà Trưng tại Đồng Nhân (quận Hai Bà Trưng, Hà Nội), nghi lễ "Cấp thủy" hay còn gọi là lễ rước nước được xem là một trong những nghi thức quan trọng và đặc sắc nhất. Đây không chỉ là hoạt động mang màu sắc tín ngưỡng dân gian mà còn phản ánh mối liên hệ mật thiết giữa cộng đồng cư dân ven sông Hồng với lịch sử, ký ức và không gian thờ tự Hai Bà Trưng.

Theo truyền thuyết lưu giữ tại Miếu Đồng Nhân, sau khi Hai Bà Trưng tuẫn tiết trên sông Hát, thi hài của Hai Bà hóa thành hai pho tượng đá trôi theo dòng nước và dạt vào bãi Đồng Nhân bên sông Hồng. Người dân địa phương đã lập miếu thờ tại khu vực này và coi đây là vùng đất linh thiêng gắn với Hai Bà Trưng.

Chính bởi mối liên hệ đặc biệt với dòng sông, nước trở thành yếu tố thiêng trong tín ngưỡng thờ Hai Bà Trưng ở Đồng Nhân. Từ đó hình thành nghi lễ "Cấp thủy" - nghi thức xin và rước nước thiêng từ sông Hồng về đền thờ để phục vụ các hoạt động tế lễ.

Theo lệ cổ, vào ngày mùng 5 tháng Hai âm lịch, đoàn rước xuất phát từ Đền Hai Bà Trưng tại Đồng Nhân tới Miếu Hai Bà Trưng (Miếu Đồng Nhân) nằm bên bờ sông Hồng. Sau khi thực hiện các nghi thức dâng hương và tế lễ tại miếu, các bô lão và thành viên ban tổ chức sẽ đưa những chiếc chóe sứ xuống thuyền rồng.

Thuyền tiến ra giữa dòng sông Hồng để lấy nước. Nước được múc vào chóe trong không khí trang nghiêm, với quan niệm đây là nguồn nước tinh khiết mang linh khí của đất trời và của dòng sông đã gắn với truyền thuyết về Hai Bà Trưng. Sau khi hoàn tất nghi thức lấy nước, đoàn rước đưa nước trở về đền trong tiếng chiêng, trống và cờ hội.

Trong quan niệm truyền thống, nước là nguồn sống, biểu tượng của sự sinh sôi và thanh khiết. Nước được rước từ sông Hồng về đền không chỉ mang ý nghĩa cầu mong quốc thái dân an, mùa màng thuận lợi mà còn thể hiện sự kết nối giữa cộng đồng với cội nguồn lịch sử và thiên nhiên.

Đặc biệt, nước sau khi được rước về sẽ được sử dụng trong nghi lễ Mộc dục (tắm tượng Hai Bà Trưng). Đây là nghi thức thanh tẩy mang ý nghĩa làm mới không gian thờ tự, thể hiện sự tôn kính đối với các bậc tiền nhân trước khi bước vào những ngày chính hội.

Ngày nay, nghi lễ Cấp thủy vẫn được cộng đồng địa phương bảo tồn như một phần quan trọng của Lễ hội Đền Hai Bà Trưng. Nghi thức này không chỉ giúp lưu giữ ký ức về một vùng đất gắn với huyền tích Hai Bà Trưng mà còn phản ánh thế giới quan, tín ngưỡng và đời sống văn hóa của cư dân Thăng Long xưa.