GIỮ HỒN VĂN HOÁ TÀY GIỮA NÚI RỪNG THÁI NGUYÊN

Nằm giữa vùng đồi xanh xã Thịnh Đức (TP Thái Nguyên), làng Thái Hải được biết đến như một mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu, nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người Tày. Không chỉ là điểm đến du lịch, ngôi làng còn là minh chứng cho nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa trong bối cảnh hiện đại, khi các giá trị bản địa đang đứng trước nguy cơ mai một.

Hành trình hình thành một “bảo tàng sống”

Ý tưởng xây dựng làng Thái Hải bắt đầu từ đầu những năm 2000, khi bà Nguyễn Thị Thanh Hải mong muốn gìn giữ những giá trị văn hóa của người Tày đang dần bị lãng quên. Thay vì lưu giữ văn hóa trong các trưng bày tĩnh, bà lựa chọn cách tái hiện một không gian sống thực, nơi các phong tục và nếp sinh hoạt truyền thống được duy trì trong đời sống thường ngày.

Từ ý tưởng đó, nhiều ngôi nhà sàn cổ của người Tày đã được tháo dỡ từ các vùng miền núi phía Bắc, đặc biệt từ khu vực ATK Định Hóa, rồi vận chuyển về khu đồi rừng tại xã Thịnh Đức, thành phố Thái Nguyên để phục dựng lại theo nguyên bản. Những ngôi nhà sàn gỗ, có tuổi đời hàng chục đến gần một trăm năm, được dựng lại giữa không gian rừng tự nhiên, tạo nên một quần thể kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa miền núi phía Bắc.

Cùng với việc phục dựng nhà sàn, một cộng đồng người Tày cũng được hình thành và sinh sống lâu dài tại đây. Người dân cùng lao động, trồng trọt, chăn nuôi và duy trì các phong tục truyền thống như mặc trang phục dân tộc, nấu ăn theo cách cổ truyền, hát then – đàn tính hay tổ chức các sinh hoạt cộng đồng trong nhà sàn. Trải qua hơn hai thập kỷ phát triển, làng Thái Hải dần trở thành một mô hình đặc biệt, nơi di sản văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn được “sống” mỗi ngày giữa thiên nhiên trung du.

Những nét văn hóa được gìn giữ

Một trong những điểm đặc biệt của làng là hệ thống nhà sàn cổ được bảo tồn gần như nguyên bản. Những ngôi nhà gỗ mái lá, sàn cao, cầu thang gỗ đơn sơ nằm xen giữa rừng cây, tạo nên không gian sinh hoạt gần gũi với thiên nhiên. Kiến trúc nhà sàn không chỉ phản ánh lối sống của người Tày mà còn thể hiện tri thức bản địa trong việc thích nghi với điều kiện tự nhiên miền núi.

Bên cạnh kiến trúc truyền thống, các giá trị văn hóa phi vật thể cũng được duy trì trong đời sống cộng đồng. Nghệ thuật hát then và đàn tính – một loại hình nghệ thuật đặc trưng của người Tày – vẫn thường vang lên trong các dịp lễ hội, sinh hoạt văn hóa hoặc khi đón tiếp du khách. Những làn điệu mộc mạc, sâu lắng góp phần tái hiện không gian văn hóa đặc trưng của vùng núi phía Bắc.

Ẩm thực truyền thống cũng là một phần quan trọng của đời sống tại làng. Các món ăn được chế biến từ nguyên liệu địa phương như cá suối, rau rừng, cơm lam hay các loại bánh truyền thống, mang đậm hương vị núi rừng. Qua những bữa ăn quây quần bên bếp lửa, du khách có thể cảm nhận rõ nét sự gắn kết cộng đồng và nét văn hóa sinh hoạt của người Tày.

Một điểm đặc biệt khác là mô hình sinh hoạt cộng đồng trong làng. Người dân cùng tham gia lao động và hoạt động du lịch, đồng thời chia sẻ nguồn thu để phục vụ cho đời sống chung của cộng đồng. Cách tổ chức này không chỉ tạo sinh kế bền vững mà còn giúp duy trì sự gắn bó giữa các thành viên trong làng.

Điểm sáng của du lịch cộng đồng

Nhờ giữ được không gian văn hóa nguyên bản và lối sống truyền thống, làng Thải Hải ngày càng thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Du khách đến đây không chỉ tham quan mà còn có cơ hội trải nghiệm đời sống bản địa như ở nhà sàn, thưởng thức ẩm thực truyền thống, tham gia các hoạt động văn hóa và khám phá cảnh quan thiên nhiên.

Những giá trị văn hóa được gìn giữ cùng mô hình phát triển du lịch bền vững đã giúp ngôi làng trở thành một điểm sáng trên bản đồ du lịch của Thái Nguyên. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương, mô hình này còn góp phần lan tỏa và gìn giữ bản sắc văn hóa của người Tày, khẳng định vai trò quan trọng của cộng đồng trong việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.