Tối 14/2/2025, Làng lụa Vạn Phúc chính thức được công nhận là thành viên của Mạng lưới các Thành phố Thủ công Sáng tạo Thế giới, trở thành một trong hai làng nghề truyền thống đầu tiên của Việt Nam gia nhập mạng lưới do Hội đồng Thủ công Thế giới (World Crafts Council) xét duyệt.

Với lịch sử hơn một thiên niên kỷ, Vạn Phúc là một trong số ít làng nghề ở Việt Nam vẫn duy trì được tính liên tục của kỹ thuật thủ công truyền thống qua nhiều giai đoạn lịch sử. Giá trị cốt lõi của lụa Vạn Phúc không nằm ở sản lượng, mà nằm ở tri thức nghề được tích lũy qua nhiều thế hệ nghệ nhân. Kỹ thuật “dệt tạo hoa” — tạo hoa văn trực tiếp trên khung dệt thay vì in hoặc thêu phủ chính là yếu tố làm nên bản sắc riêng của lụa Vạn Phúc. Quá trình này đòi hỏi sự tính toán chính xác giữa kết cấu sợi, độ căng của khung và thao tác tay nghề, tạo nên độ óng, độ rủ và chiều sâu bề mặt rất khó tái tạo bằng sản xuất công nghiệp.

Trong bối cảnh đô thị hóa mạnh tại Hà Đông, làng nghề từng đứng trước nguy cơ thu hẹp không gian sản xuất và đứt gãy chuỗi nghề truyền thống. Các công đoạn như trồng dâu, nuôi tằm hay ươm tơ dần không còn tồn tại phổ biến tại địa phương, thay vào đó là mô hình chuyên môn hóa theo hướng tập trung vào dệt, thiết kế và hoàn thiện sản phẩm. Sự chuyển dịch này cho thấy Vạn Phúc không bảo tồn nghề theo cách “đóng băng” quá khứ, mà đang thích nghi để tồn tại trong cấu trúc kinh tế mới.

Điểm đáng chú ý là quá trình tái cấu trúc của làng nghề hiện nay không chỉ dừng ở sản xuất thủ công, mà đang chuyển sang mô hình “công nghiệp văn hóa”, nơi giá trị của lụa được mở rộng từ vật liệu sang trải nghiệm văn hóa, du lịch và nhận diện thương hiệu quốc gia. Nhiều cơ sở tại Vạn Phúc đã phát triển các dòng sản phẩm ứng dụng như thời trang cao cấp, phụ kiện, quà tặng văn hóa và không gian trải nghiệm nghề thủ công nhằm gia tăng giá trị sáng tạo cho sản phẩm lụa truyền thống.

Theo các tiêu chí đánh giá của Hội đồng Thủ công Thế giới, làng lụa Vạn Phúc đáp ứng đồng thời các yếu tố về giá trị văn hóa, tính sáng tạo, khả năng phát triển kinh tế, yếu tố xã hội và định hướng môi trường. Việc gia nhập Mạng lưới các Thành phố Thủ công Sáng tạo Thế giới thực chất mang ý nghĩa lớn hơn một sự ghi nhận di sản. Đây là bước đánh dấu việc một làng nghề truyền thống của Việt Nam bắt đầu được nhìn nhận như một chủ thể của kinh tế sáng tạo, nơi di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực phát triển văn hóa, du lịch và sức mạnh mềm quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế.